W tym wpisie omawiamy:
• dlaczego tkanka tłuszczowa to nie tylko magazyn energii
• jak otyłość wiąże się z przewlekłym stanem zapalnym
• w jakich nowotworach u psów związek jest najlepiej udokumentowany
• co wiemy o kotach i dlaczego temat nadal się rozwija
• dlaczego redukcja masy ciała jest elementem profilaktyki onkologicznej
• jak w praktyce kontrolować BCS i smaczki, aby działać mądrze

Tekst ma charakter edukacyjny. Jeśli u Twojego psa lub kota wyczuwasz guzek, widzisz powiększone węzły chłonne, obserwujesz chudnięcie mimo apetytu lub inne objawy niepokojące, umów konsultację. W Dr Wet diagnostykę i prowadzenie pacjentów onkologicznych realizuje lek. wet. Olga Orłowska.

1) Dlaczego otyłość jest ważnym tematem w onkologii weterynaryjnej?

Otyłość to nie tylko kwestia wyglądu, ponieważ tkanka tłuszczowa działa jak aktywny narząd hormonalny i immunologiczny. Wytwarza między innymi adipokiny, cytokiny zapalne, leptynę, a także wpływa na szlaki metaboliczne i czynniki wzrostu. U psów istnieją przeglądy naukowe opisujące powiązania pomiędzy otyłością, stanem zapalnym i procesami nowotworowymi.

Według lek. wet. Olgi Orłowskiej w praktyce klinicznej problem polega na tym, że organizm przez wiele miesięcy lub lat funkcjonuje w stanie przewlekłego, niskonasilonego zapalenia. U psów pokazano, że otyłość wiąże się z cechami takiego stanu zapalnego na poziomie ekspresji wybranych cytokin.

To nie znaczy, że otyłość sama w sobie jest diagnozą onkologiczną. To znaczy, że jest czynnikiem, który może zmieniać środowisko biologiczne organizmu, a to bywa istotne w chorobach nowotworowych.

2) Co dzieje się biologicznie, gdy zwierzę ma nadwagę?

W uproszczeniu, otyłość to przewlekły stan zapalny o niskim nasileniu. Utrzymuje się, ponieważ tkanka tłuszczowa nie jest obojętna biologicznie. Wytwarza substancje, które mogą wpływać na:
• mikrośrodowisko tkanek
• regulację podziałów komórkowych
• odpowiedź immunologiczną
• procesy naprawy i stres oksydacyjny

W literaturze weterynaryjnej opisuje się rolę adipokin i mediatorów zapalnych w kontekście nowotworów u psów.

W praktyce, według lek. wet. Olgi Orłowskiej, to jedna z przyczyn, dla których profilaktyka onkologiczna zaczyna się wcześniej niż diagnoza. Obejmuje ona także ocenę masy ciała, ponieważ utrzymanie prawidłowego BCS jest elementem dbania o długofalowe zdrowie pacjenta.

3) Najlepiej udokumentowany związek u psów, nowotwory gruczołu mlekowego

Jeżeli pytamy o najlepiej udokumentowane powiązania pomiędzy stanem odżywienia a nowotworami u psów, to jednym z najczęściej opisywanych obszarów są nowotwory gruczołu mlekowego.

W badaniach dotyczących psów z guzami sutka opisywano m.in. zależności pomiędzy nadwagą, ekspresją adipokin oraz cechami rokowniczymi. Przykładowo wykazano, że nadwaga wiązała się z młodszym wiekiem wystąpienia nowotworu, a adiponektyna i infiltracja makrofagów w obrębie guza mogą mieć znaczenie prognostyczne.
W innym badaniu oceniano związek BCS i ekspresji adiponektyny z zachowaniem biologicznym raków gruczołu mlekowego u suk oraz ich przeżyciem nowotworowo swoistym.

Co to oznacza praktycznie dla opiekuna?
To nie jest komunikat, że nadwaga zawsze prowadzi do guza sutka. To jest komunikat, że u pacjentów z nadwagą ryzyko i przebieg części chorób mogą wyglądać gorzej, dlatego warto działać wcześniej.

Według lek. wet. Olgi Orłowskiej w Dr Wet zawsze podkreślamy, że zmiana stylu żywienia i redukcja masy ciała to profilaktyka, którą realnie da się wdrożyć, a nie tylko obserwować.

4) Leptyna, aromataza, adiponektyna i makrofagi, dlaczego to się pojawia w rozmowie o otyłości?

Opiekunowie często pytają, co dokładnie oznacza, że tkanka tłuszczowa działa hormonalnie.

W kontekście psów i guzów gruczołu mlekowego opisywano m.in.:
• rolę leptyny i jej receptora
• zależności dotyczące adiponektyny
• udział komórek zapalnych w mikrośrodowisku guza

W cytowanym badaniu dotyczącym guzów gruczołu mlekowego u psów oceniano ekspresję leptyny, adiponektyny i receptora leptyny oraz liczono makrofagi w obrębie i wokół guza.
W przeglądzie dotyczącym otyłości, zapalenia i nowotworów u psów omawiane są szlaki adipokin, IGF 1 i inne elementy, które mogą łączyć otyłość z procesami nowotworowymi.

Najważniejsze wniosek praktyczny:
To są mechanizmy, które tłumaczą, dlaczego otyłość nie jest neutralna. Nie musisz znać nazw mediatorów, aby wdrożyć profilaktykę. Wystarczy pamiętać, że prawidłowa masa ciała zmniejsza przewlekły stan zapalny i poprawia rezerwy organizmu.

5) Inne nowotwory, gdzie otyłość bywa wymieniana jako czynnik ryzyka u psów

Poza guzami gruczołu mlekowego, w literaturze pojawiają się informacje o otyłości jako jednym z możliwych czynników ryzyka w wybranych nowotworach. Nie wszystkie zależności są równie silnie udokumentowane, dlatego w Dr Wet podchodzimy do tego ostrożnie.

Przykładem jest nowotwór pęcherza moczowego u psów, w przeglądzie dotyczącym raka pęcherza u psów wymieniono otyłość wśród czynników ryzyka obok wieku, płci, predyspozycji rasowych i ekspozycji środowiskowych.

W praktyce oznacza to, że przy pacjencie z nadwagą warto jeszcze bardziej pilnować profilaktyki i obserwacji objawów, a nie zakładać, że skoro pies ma nadwagę, to na pewno zachoruje.

6) Dlaczego otyłość może utrudniać diagnostykę i leczenie nowotworu

Nadwaga może mieć znaczenie, ponieważ:
• utrudnia badanie palpacyjne i ocenę guzków w tkance podskórnej
• może pogarszać tolerancję wysiłku i obniżać rezerwy organizmu
• może zwiększać ryzyko okołooperacyjne u pacjentów wymagających zabiegu
• często współistnieje z innymi chorobami przewlekłymi
• bywa związana z mniejszą aktywnością i gorszą jakością życia

W Dr Wet przy planowaniu leczenia onkologicznego zawsze bierzemy pod uwagę kondycję pacjenta, ponieważ celem terapii jest także komfort życia.

7) Profilaktyka onkologiczna zaczyna się wcześniej niż diagnoza

Według lek. wet. Olgi Orłowskiej:

Miłość nie oznacza przekarmiania. Profilaktyka to konkretne, proste kroki:
• utrzymywanie prawidłowej masy ciała
• regularna ocena BCS
• kontrola ilości smaczków i kalorii z dodatków
• codzienny ruch dostosowany do wieku i stanu zdrowia
• ważenie kontrolne, szczególnie po kastracji i w okresach mniejszej aktywności

Słowniczek:

BCS, czyli Body Condition Score, to skala oceny otłuszczenia. Zalecenia żywieniowe i ocena BCS są elementem systematycznego podejścia do pacjenta w rekomendacjach AAHA oraz WSAVA.
Jeżeli chcesz korzystać z prostych materiałów edukacyjnych, WSAVA udostępnia narzędzia BCS dla psów i kotów.
AAHA ma materiały edukacyjne do oceny BCS w ramach wytycznych zarządzania żywieniem i masą ciała.

Według lek. wet. Olgi Orłowskiej warto wrócić do tych podstaw także wtedy, gdy zwierzę jest już pacjentem onkologicznym, ponieważ organizm w lepszej kondycji zwykle lepiej znosi diagnostykę i leczenie.

8) Najczęstsze pytania opiekunów, FAQ 

Czy otyłość u psa lub kota oznacza, że zwierzę zachoruje na nowotwór?
Nie. Otyłość jest czynnikiem, który może zwiększać ryzyko części chorób i może wpływać na przebieg leczenia, natomiast nie jest to wyrok.

Czy tkanka tłuszczowa naprawdę wpływa na stan zapalny?
Tak. W literaturze weterynaryjnej opisuje się przewlekły, niskonasilony stan zapalny związany z otyłością oraz rolę adipokin.

Jaki związek otyłości z nowotworem jest najlepiej udokumentowany u psów?
Jednym z najczęściej opisywanych obszarów są nowotwory gruczołu mlekowego u suk oraz mechanizmy adipokin w obrębie guza.

Czy u kotów też jest taki sam związek?
Mechanizmy zapalne i metaboliczne związane z otyłością są dobrze opisane. Związek z konkretnymi nowotworami jest badany i dla części chorób dowody są ograniczone.

Co mogę zrobić już teraz?
Najbardziej praktyczne działania to ocena BCS, ograniczenie smaczków, plan żywienia i codzienny ruch. W razie wątpliwości warto omówić plan redukcji masy ciała z lekarzem.

Umów konsultację onkologiczną w Dr Wet
Jeśli zauważyłeś u psa lub kota guzek, zmianę na skórze, powiększone węzły chłonne, spadek masy ciała lub inne objawy, które budzą niepokój, zacznij od uporządkowania diagnostyki.

Onkologia w Przychodni Dr Wet: lek. wet. Olga Orłowska (diagnostyka cytologiczna, planowanie i prowadzenie chemioterapii, elektrochemioterapia).

Chcesz wiedzieć więcej?

• Cytologia guza u psa i kota, kiedy się ją robi, co pokazuje i co po wyniku
• Chłoniak u kota, objawy, diagnostyka i możliwości leczenia
• Chłoniak u psa, objawy, diagnostyka i możliwości leczenia
• Rak płaskonabłonkowy SCC u psa i kota, objawy, diagnostyka i możliwości leczenia
• Chemioterapia u psa i kota, jak wygląda leczenie i na co zwracać uwagę w domu
• Mastocytoma (guz z komórek tucznych) u psa i kota – objawy, diagnostyka, stopniowanie i leczenie
• Guz u psa i kota