Czy kulawizna u psa może być objawem nowotworu płuc? Zespoły paranowotworowe u psów i kotów

Onkologia weterynaryjna w Dr Wet, lek. wet. Olga Orłowska

Kulawizna u psa najczęściej kojarzy się z ortopedią: urazem, bólem stawu, zerwanym więzadłem, zwyrodnieniem albo problemem z łapą. I bardzo często rzeczywiście tak jest. Ale według lek. wet. Olgi Orłowskiej, która prowadzi konsultacje onkologiczne m.in. w Dr Wet, są sytuacje, w których objaw pozornie niezwiązany z nowotworem może być ważną wskazówką diagnostyczną.

Jednym z takich przykładów jest kulawizna, bolesność kończyn i pogrubienie dalszych odcinków łap u psa, które mogą występować w przebiegu tzw. zespołu płucno-palcowego, określanego też jako lung digit syndrome lub przerostowa osteopatia. To jeden z zespołów paranowotworowych, czyli objawów wywołanych przez nowotwór, ale nie przez bezpośredni wzrost guza w danym miejscu.

W tym wpisie wyjaśniamy:
• czym są zespoły paranowotworowe u psów i kotów
• dlaczego pierwszym objawem nowotworu nie zawsze jest wyczuwalny guz
• kiedy kulawizna u psa może mieć związek z chorobą nowotworową
• czym jest hiperkalcemia nowotworowa
• jak nowotwór może powodować niedokrwistość, zaburzenia krzepnięcia lub hipoglikemię
• kiedy warto pomyśleć szerzej i umówić konsultację onkologiczną

Tekst ma charakter edukacyjny. Jeśli Twój pies lub kot ma nagłą lub nietypową kulawiznę, chudnie, jest apatyczny, szybko się męczy, ma powiększone węzły chłonne, duszność, bladość błon śluzowych, wzmożone pragnienie albo inne objawy, które nie pasują do prostego rozpoznania, warto skonsultować pacjenta z lekarzem weterynarii.

1) Czym są zespoły paranowotworowe?

Zespoły paranowotworowe to objawy kliniczne lub odchylenia w badaniach, które są związane z chorobą nowotworową, ale nie wynikają bezpośrednio z miejscowego wzrostu guza, przerzutów ani naciekania tkanek.

Oznacza to, że nowotwór może wpływać na organizm zdalnie, na przykład poprzez:
• produkcję substancji biologicznie czynnych
• wydzielanie hormonów, peptydów lub cytokin
• uruchamianie mechanizmów immunologicznych
• wpływ na metabolizm, krzepnięcie, układ kostny lub gospodarkę wapniową

Według lek. wet. Olgi Orłowskiej to bardzo ważny temat, ponieważ u części pacjentów pierwszym objawem choroby nowotworowej wcale nie jest wyczuwalna masa. Zwierzę może trafić do lecznicy z objawami ogólnymi, które na pierwszy rzut oka wyglądają jak problem internistyczny, ortopedyczny, neurologiczny albo metaboliczny.

W praktyce oznacza to jedno: jeśli objawy są nietypowe, nawracają, nie reagują na standardowe leczenie albo kilka problemów pojawia się jednocześnie, warto na chwilę się zatrzymać i pomyśleć szerzej.

2) Dlaczego zespoły paranowotworowe są tak mylące?

Ponieważ objawy mogą pojawić się zanim guz zostanie zauważony. Czasem opiekun nie wyczuwa żadnej zmiany, pies lub kot nie ma widocznego guza, a mimo to w organizmie już rozwija się proces nowotworowy, który wpływa na krew, kości, metabolizm albo krzepnięcie.

Zespoły paranowotworowe mogą być mylące, ponieważ:
• nie muszą dotyczyć miejsca, w którym znajduje się guz
• mogą przypominać choroby zapalne, hormonalne, ortopedyczne lub neurologiczne
• mogą pojawiać się okresowo
• mogą być pierwszą wskazówką, że trzeba wykonać szerszą diagnostykę
• czasem ustępują lub zmniejszają się po skutecznym leczeniu choroby nowotworowej

Według lek. wet. Olgi Orłowskiej w onkologii weterynaryjnej bardzo ważne jest patrzenie na pacjenta jako całość. Guz to nie zawsze tylko lokalna masa. Czasem to choroba, która wpływa na cały organizm.

3) Kulawizna u psa a nowotwór płuc, czyli przerostowa osteopatia i lung digit syndrome

To jeden z najbardziej zaskakujących przykładów zespołu paranowotworowego.

Pies trafia do lekarza, ponieważ kuleje. Opiekun myśli o łapie, stawie, mięśniach albo kręgosłupie. Tymczasem u części pacjentów przyczyną może być choroba w klatce piersiowej, w tym guz płuc lub zmiany przerzutowe w płucach.

Co się dzieje?
W przebiegu przerostowej osteopatii dochodzi do zmian w kościach długich, najczęściej w dalszych częściach kończyn. Pojawia się bolesność, pogrubienie łap, sztywność i kulawizna. Zmiany są często symetryczne i mogą dotyczyć więcej niż jednej kończyny.

Objawy, które mogą zwrócić uwagę:
• kulawizna, czasem wielokończynowa
• bolesność kości długich
• pogrubienie dalszych części kończyn
• niechęć do ruchu
• sztywność
• bolesność przy dotyku kończyn
• czasem równolegle kaszel, duszność, szybszy oddech lub spadek kondycji

Dlaczego to jest ważne?
Ponieważ kulawizna nie zawsze oznacza wyłącznie problem ortopedyczny. Jeśli objawy są nietypowe, dotyczą kilku kończyn, towarzyszy im duszność, kaszel, spadek masy ciała albo apatia, warto rozszerzyć diagnostykę.

W takiej sytuacji lekarz może zalecić między innymi RTG kończyn, RTG klatki piersiowej, USG oraz dalszą diagnostykę onkologiczną, zależnie od obrazu pacjenta.

Najważniejsze: nie każda kulawizna oznacza nowotwór. Ale nietypowa kulawizna, która nie pasuje do standardowego obrazu ortopedycznego, wymaga szerszego spojrzenia.

4) Hiperkalcemia nowotworowa, czyli podwyższony wapń we krwi

Hiperkalcemia to podwyższone stężenie wapnia w surowicy krwi. Jest jednym z najważniejszych i najczęściej omawianych zespołów paranowotworowych u psów.

Może występować między innymi przy:
• chłoniaku u psa
• gruczolakoraku gruczołów okołoodbytniczych
• niektórych innych nowotworach, zależnie od pacjenta

Jakie objawy mogą wystąpić?
• wzmożone pragnienie
• zwiększona ilość oddawanego moczu
• apatia
• osłabienie
• spadek apetytu
• czasem wymioty lub zaparcia
• pogorszenie pracy nerek przy dłużej utrzymującym się wysokim wapniu

Według lek. wet. Olgi Orłowskiej hiperkalcemia to przykład sytuacji, w której wynik biochemii krwi może być ważną wskazówką onkologiczną. Dlatego u pacjenta z podejrzeniem nowotworu badania krwi nie są formalnością. Mogą realnie zmienić plan diagnostyczny.

Jeśli u psa stwierdzamy podwyższony wapń, nie kończymy na samym wyniku. Trzeba szukać przyczyny i ocenić pacjenta całościowo.

5) Niedokrwistość jako zespół paranowotworowy

Niedokrwistość, czyli anemia, może towarzyszyć chorobie nowotworowej na kilka sposobów.

Możliwe mechanizmy:
• anemia chorób przewlekłych
• zaburzenie produkcji krwinek czerwonych
• zaburzenia gospodarki żelazem
• krwawienie z guza
• krwawienie do przewodu pokarmowego
• rzadziej hemoliza immunologiczna

Objawy, które może zauważyć opiekun:
• apatia
• osłabienie
• bladość błon śluzowych
• mniejsza tolerancja wysiłku
• szybszy oddech
• przyspieszona praca serca w cięższych przypadkach

Niedokrwistość nie oznacza od razu nowotworu. Może mieć wiele przyczyn. Ale jeśli pojawia się razem z chudnięciem, powiększonymi węzłami chłonnymi, guzkiem, przewlekłym stanem zapalnym albo objawami ogólnymi, warto pomyśleć o diagnostyce onkologicznej.

W Dr Wet lek. wet. Olga Orłowska zawsze analizuje morfologię krwi w kontekście całego pacjenta, ponieważ sama anemia to objaw, a nie rozpoznanie.

6) Zaburzenia krzepnięcia i nadkrzepliwość w chorobie nowotworowej

Nowotwory mogą wpływać na układ krzepnięcia. Czasem prowadzą do nadkrzepliwości, czasem do krwawień, a w ciężkich przypadkach do rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, czyli DIC.

Mechanizmy mogą obejmować:
• aktywację układu krzepnięcia przez nowotwór
• zużycie płytek krwi
• zużycie czynników krzepnięcia
• trombocytopenię
• proces zapalny i uszkodzenie naczyń

Objawy, które mogą się pojawić:
• wybroczyny na skórze lub błonach śluzowych
• krwawienie z dziąseł
• krwawienia z nosa
• przedłużone krwawienie po zabiegu
• krew w kale lub moczu
• objawy zakrzepowe, np. nagła duszność przy podejrzeniu zatorowości

To są objawy, których nie wolno ignorować. Zaburzenia krzepnięcia mogą być stanem pilnym i wymagają szybkiej diagnostyki.

7) Hipoglikemia paranowotworowa, czyli zbyt niski poziom glukozy

Hipoglikemia to obniżenie poziomu glukozy we krwi. Może pojawiać się w niektórych chorobach nowotworowych, między innymi w wyniku produkcji substancji insulinopodobnych, nadmiernego zużycia glukozy przez guz albo zaburzeń glukoneogenezy, zwłaszcza gdy choroba obejmuje wątrobę.

Objawy hipoglikemii mogą obejmować:
• osłabienie
• apatię
• drżenia mięśniowe
• chwiejny chód
• zaburzenia świadomości
• drgawki
• utratę przytomności

To objawy, które wymagają szybkiej reakcji. Jeśli pies lub kot ma epizody nagłego osłabienia, drżeń albo zaburzeń świadomości, trzeba pilnie sprawdzić glukozę i szukać przyczyny.

8) Zespół żyły głównej przedniej, czyli obrzęk głowy, szyi i kończyn piersiowych

Zespół żyły głównej przedniej, określany też jako zespół żyły głównej doczaszkowej, może wystąpić wtedy, gdy guz uciska lub nacieka duże naczynie odpowiadające za odpływ krwi z głowy, szyi i przedniej części ciała.

Najczęściej myślimy o zmianach w klatce piersiowej, np.:
• guzach śródpiersia
• chłoniaku śródpiersia
• guzach płuc lub zmianach w okolicy naczyń

Objawy mogą obejmować:
• obrzęk głowy
• obrzęk szyi
• obrzęk kończyn piersiowych
• poszerzenie żył powierzchownych
• duszność
• sinicę błon śluzowych w cięższych przypadkach
• osłabienie i niepokój

To kolejny przykład sytuacji, w której objaw widoczny na zewnątrz może wynikać z procesu toczącego się głębiej, w klatce piersiowej.

9) Kiedy zespoły paranowotworowe mogą ustąpić?

Wiele zespołów paranowotworowych ma charakter wtórny do choroby nowotworowej. Oznacza to, że jeśli uda się skutecznie leczyć nowotwór pierwotny, objawy paranowotworowe mogą się zmniejszyć lub ustąpić.

To nie zawsze jest możliwe, ponieważ zależy od typu nowotworu, stopnia zaawansowania, stanu pacjenta i możliwości leczenia. Ale sama zasada jest ważna: leczymy nie tylko objaw, ale szukamy przyczyny.

Według lek. wet. Olgi Orłowskiej właśnie dlatego konsultacja onkologiczna jest tak ważna, gdy objawy są niespecyficzne, nietypowe albo nie układają się w prosty schemat.

10) Diagnostyka. Co zrobić, gdy podejrzewamy zespół paranowotworowy?

W Dr Wet najważniejsze jest uporządkowanie diagnostyki. Nie zaczynamy od założenia, że to na pewno nowotwór. Zaczynamy od sprawdzenia, co naprawdę dzieje się z pacjentem.

Najczęściej:
• dokładny wywiad i opis objawów
• badanie kliniczne
• morfologia krwi
• biochemia, w tym wapń, glukoza, parametry nerkowe i wątrobowe
• badanie krzepnięcia, jeśli są wskazania
• USG jamy brzusznej
• RTG klatki piersiowej, szczególnie przy duszności, kaszlu lub podejrzeniu zespołu płucno-palcowego
• RTG kończyn przy nietypowej kulawiźnie
• cytologia lub biopsja guza, węzła chłonnego albo zmiany narządowej

Jeśli masz już wyniki badań i nie wiesz, co dalej, konsultacja onkologiczna pomaga ułożyć plan krok po kroku.

11) Kiedy warto umówić psa lub kota do onkologa?

Do onkologa warto umówić zwierzę nie tylko wtedy, gdy mamy już rozpoznany nowotwór. Konsultacja onkologiczna ma sens także wtedy, gdy objawy są podejrzane, nietypowe lub nawracają.

Warto rozważyć konsultację onkologiczną, jeśli obserwujesz:
• guzek lub zmianę skórną
• powiększone węzły chłonne
• chudnięcie bez jasnej przyczyny
• przewlekłą apatię
• bladość błon śluzowych
• nietypową kulawiznę, szczególnie wielokończynową
• bolesność kości długich
• duszność lub kaszel
• wzmożone pragnienie i częste oddawanie moczu
• drgawki, osłabienie, epizody zaburzeń świadomości
• nieprawidłowe wyniki krwi, np. podwyższony wapń, anemia, zaburzenia krzepnięcia lub niski poziom glukozy

W onkologii szybkie uporządkowanie diagnostyki często jest ważniejsze niż szybkie podanie przypadkowego leczenia.

12) FAQ. Zespoły paranowotworowe u psa i kota

Czy kulawizna u psa zawsze oznacza nowotwór płuc?
Nie. Kulawizna najczęściej ma przyczyny ortopedyczne lub neurologiczne. Ale jeśli jest nietypowa, wielokończynowa, towarzyszy jej bolesność kości, pogrubienie kończyn, duszność albo spadek masy ciała, warto rozszerzyć diagnostykę.

Czy pies może mieć nowotwór, jeśli nie wyczuwam żadnego guza?
Tak. Nie każdy nowotwór jest widoczny lub wyczuwalny. Czasem pierwszą wskazówką są wyniki krwi, objawy ogólne albo zespół paranowotworowy.

Czy hiperkalcemia zawsze oznacza nowotwór?
Nie. Podwyższony wapń może mieć różne przyczyny, ale u psów choroba nowotworowa jest jedną z ważnych możliwości do wykluczenia.

Czy zespoły paranowotworowe są odwracalne?
Często mogą się zmniejszać lub ustępować po skutecznym leczeniu nowotworu pierwotnego, ale zależy to od typu choroby i stanu pacjenta.

Jakie badania warto zrobić, jeśli objawy są nietypowe?
Najczęściej zaczynamy od morfologii, biochemii, badania klinicznego oraz obrazowania dobranego do objawów. Jeśli pojawia się podejrzenie nowotworu, ważna jest cytologia lub biopsja.

Umów konsultację onkologiczną w Dr Wet

Jeśli Twój pies lub kot ma objawy, które nie pasują do prostego rozpoznania, albo masz już wynik cytologii, biopsji, RTG, USG lub badań krwi i potrzebujesz planu co dalej, umów konsultację onkologiczną.

Onkologia w Przychodni Dr Wet: lek. wet. Olga Orłowska
Diagnostyka cytologiczna, planowanie i prowadzenie chemioterapii, elektrochemioterapia.

Chcesz wiedzieć więcej?

• Otyłość a nowotwory u psa i kota. Czy nadwaga zwiększa ryzyko raka?
• Chemioterapia u psa i kota: kiedy i dlaczego się ją stosuje, jak wygląda leczenie oraz odrobaczanie w trakcie chemioterapii według lek. wet. Olgi Orłowskiej
•  Sterydy w onkologii
• Guz u psa i kota: co robić krok po kroku
• Cytologia guza u psa i kota: kiedy się ją robi, co pokazuje i co po wyniku
• Rak płaskonabłonkowy SCC u psa i kota: objawy, diagnostyka i możliwości leczenia
• Chłoniak u psa: objawy, diagnostyka i możliwości leczenia
• Chłoniak u kota: objawy, diagnostyka i możliwości leczenia
• Mastocytoma, guz z komórek tucznych u psa i kota: objawy, diagnostyka, stopniowanie i leczenie