Chemioterapia u psa i kota a BARF. Czy pacjent onkologiczny może jeść surowe mięso?

Onkologia weterynaryjna w Dr Wet, lek. wet. Olga Orłowska

Czy pies lub kot przyjmujący chemioterapię może jeść dietę opartą na surowym mięsie?

To temat, który budzi dużo emocji, dlatego lek. wet. Olga Orłowska odpowiada jasno: w trakcie chemioterapii nie rekomendujemy diety opartej na surowym mięsie.

Nie dlatego, że oceniamy wybory żywieniowe opiekunów zdrowych zwierząt. I nie dlatego, że każdy pacjent karmiony BARF-em zachoruje. Chodzi o coś innego: w onkologii nie oceniamy wyłącznie aktualnego samopoczucia pacjenta. Oceniamy także przewidywane działania niepożądane leczenia, ryzyko powikłań oraz możliwość ograniczenia dodatkowych czynników ryzyka.

Według lek. wet. Olgi Orłowskiej, która prowadzi konsultacje onkologiczne w Dr Wet, u pacjenta przyjmującego chemioterapię najważniejsze jest bezpieczeństwo. Jeśli wiemy, że leczenie może czasowo obniżyć odporność, nie dokładamy elementu, który może zwiększać ekspozycję na bakterie potencjalnie chorobotwórcze.

W tym wpisie wyjaśniamy:
• czym jest neutropenia po chemioterapii
• dlaczego neutrofile są tak ważne w obronie przed zakażeniami
• jakie bakterie mogą występować w surowym mięsie
• czy mamy dowody, że BARF powoduje sepsę u pacjentów onkologicznych
• dlaczego mimo braku takich badań rezygnujemy z surowego mięsa w trakcie chemioterapii
• co można podawać zamiast diety surowej
• kiedy warto skonsultować dietę pacjenta onkologicznego

Tekst ma charakter edukacyjny. Dieta pacjenta onkologicznego powinna być dobierana indywidualnie do choroby, leczenia, apetytu, wyników badań, masy ciała oraz chorób współistniejących.

1) Dlaczego dieta w trakcie chemioterapii ma znaczenie

Chemioterapia u psa i kota to leczenie, które ma działać na komórki nowotworowe, ale może też wpływać na zdrowe komórki szybko dzielące się. Dlatego u części pacjentów pojawiają się działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego lub układu krwiotwórczego.

W praktyce oznacza to, że onkolog nie patrzy tylko na to, co pacjent lubi jeść. Patrzy także na to, co będzie najbezpieczniejsze w okresie leczenia.

U pacjenta onkologicznego dieta powinna:
• dostarczać energii i składników odżywczych
• być dobrze tolerowana przez przewód pokarmowy
• zmniejszać ryzyko biegunek i wymiotów
• nie zwiększać niepotrzebnie ekspozycji na patogeny
• być możliwa do utrzymania przez opiekuna w domu
• wspierać jakość życia pacjenta

Według lek. wet. Olgi Orłowskiej decyzje żywieniowe w trakcie chemioterapii powinny być praktyczne i bezpieczne. Jeśli pacjent może mieć okresowo obniżoną odporność, dieta nie powinna zwiększać ryzyka zakażeń bakteryjnych.

2) Neutropenia po chemioterapii. Dlaczego to ważne przy diecie BARF?

Jednym z możliwych działań niepożądanych chemioterapii jest neutropenia, czyli obniżenie liczby neutrofili.

Neutrofile to rodzaj białych krwinek, które stanowią jedną z pierwszych linii obrony organizmu przed zakażeniami bakteryjnymi. Gdy ich poziom spada, organizm może gorzej radzić sobie z bakteriami, które u zdrowego pacjenta nie zawsze wywołałyby poważny problem.

W praktyce oznacza to, że pacjent w trakcie chemioterapii może mieć okresy większej podatności na infekcje. Nie u każdego zwierzęcia wystąpi neutropenia. Nie każdy pacjent będzie miał powikłania. Ale ponieważ jest to przewidywalne ryzyko leczenia, warto ograniczać wszystko, co może niepotrzebnie zwiększać ekspozycję na bakterie.

To właśnie dlatego rozmowa o BARF-ie u pacjenta onkologicznego wygląda inaczej niż rozmowa o żywieniu zdrowego psa lub kota.

3) Surowe mięso może zawierać bakterie potencjalnie chorobotwórcze

Diety oparte na surowym mięsie mogą być zanieczyszczone bakteriami, które są istotne zarówno dla zwierząt, jak i dla ludzi w domu.

W surowych dietach opisywano między innymi:
• Salmonella spp.
• Campylobacter spp.
• Listeria monocytogenes
• patogenne szczepy Escherichia coli
• bakterie oporne na antybiotyki

Problem nie polega na tym, że każde surowe mięso zawsze wywoła chorobę. Problem polega na tym, że u pacjenta onkologicznego margines bezpieczeństwa jest mniejszy.

Jeśli pies lub kot przyjmuje chemioterapię, a jego odporność może być czasowo osłabiona, dodatkowa ekspozycja na bakterie z surowego mięsa staje się czynnikiem ryzyka, którego zwykle można uniknąć.

4) BARF, nosicielstwo Salmonella i bezobjawowe wydalanie bakterii

W dyskusji o diecie BARF często pojawia się argument: mój pies je surowe mięso i nic mu nie jest.

To może być prawda. Zwierzę może nie mieć biegunki, wymiotów ani gorączki. Ale brak objawów nie oznacza automatycznie braku bakterii.

Psy karmione dietami opartymi na surowym mięsie mogą częściej wydalać niektóre bakterie z kałem niż psy żywione dietami poddanymi obróbce termicznej. Nosicielstwo może przebiegać bezobjawowo, co oznacza, że pies wygląda zdrowo, ale nadal może rozsiewać bakterie do środowiska.

To ma znaczenie z dwóch powodów.

Po pierwsze, pacjent onkologiczny może sam być bardziej narażony na powikłania zakażenia, jeśli w trakcie leczenia wystąpi neutropenia.

Po drugie, bakterie wydalane z kałem mogą stanowić ryzyko dla domowników, szczególnie dzieci, osób starszych, kobiet w ciąży i osób z obniżoną odpornością.

Dlatego temat diety surowej w trakcie chemioterapii dotyczy nie tylko psa lub kota. Dotyczy także bezpieczeństwa całego domu.

5) Czy mamy dowód, że BARF powoduje sepsę u psów i kotów na chemioterapii?

To bardzo ważne pytanie i warto odpowiedzieć uczciwie.

Nie mamy obecnie badań, które pokazywałyby wprost, że psy lub koty leczone chemioterapią i karmione BARF-em częściej rozwijają salmonellozę układową albo sepsę niż pacjenci karmieni dietą gotowaną lub komercyjną.

Ale mamy inne, dobrze udokumentowane fakty:
• surowe diety mogą być zanieczyszczone bakteriami potencjalnie chorobotwórczymi
• psy karmione surowym mięsem mogą częściej wydalać Salmonella spp. z kałem
• chemioterapia może powodować neutropenię
• pacjenci z obniżoną odpornością są bardziej podatni na cięższy przebieg zakażeń bakteryjnych

I właśnie na tym polega medycyna oparta na ocenie ryzyka.

Nie musimy czekać na sytuację, w której pacjent rozwinie ciężkie zakażenie, jeśli możemy wcześniej ograniczyć ekspozycję na potencjalne patogeny.

6) Dlaczego w Dr Wet zalecamy rezygnację z surowego mięsa w trakcie chemioterapii

Według lek. wet. Olgi Orłowskiej u pacjenta onkologicznego nie chodzi o prowadzenie sporu o BARF. Chodzi o bezpieczeństwo leczenia.

W trakcie chemioterapii rekomendujemy rezygnację z:
• surowego mięsa
• surowych podrobów
• surowych kości mięsnych
• surowych jaj
• niepasteryzowanych produktów mlecznych
• przysmaków, które nie przeszły obróbki ograniczającej ryzyko mikrobiologiczne

Warto uważać także na produkty opisane jako liofilizowane, suszone lub naturalne, jeśli bazują na surowym mięsie i nie ma pewności, że proces produkcji skutecznie ogranicza ryzyko mikrobiologiczne.

Najbezpieczniej w czasie chemioterapii wybierać dietę, która jest poddana obróbce termicznej i dobrze zbilansowana.

7) Co podawać zamiast BARF-u w trakcie chemioterapii

Najczęściej rekomendujemy jedną z dwóch dróg.

1. Karma komercyjna dobrej jakości
   Może to być pełnoporcjowa karma mokra lub sucha, dobrana do pacjenta, jego apetytu, chorób współistniejących i tolerancji przewodu pokarmowego.
2. Dieta gotowana, odpowiednio zbilansowana
   Jeśli opiekun chce karmić domowo, można rozważyć dietę gotowaną. Ważne jednak, aby była dobrze zbilansowana, ponieważ samo gotowane mięso z ryżem lub marchewką zwykle nie jest pełnowartościową dietą na dłuższy czas.

Dieta gotowana powinna uwzględniać:
• źródło białka
• źródło energii
• tłuszcz w odpowiedniej ilości
• wapń i fosfor
• mikroelementy
• witaminy
• choroby współistniejące, np. choroby nerek, trzustki, wątroby lub przewodu pokarmowego

U pacjentów onkologicznych bardzo ważne jest też to, żeby zwierzę jadło. Dlatego dieta musi być nie tylko bezpieczna, ale też akceptowana przez psa lub kota.

8) A co, jeśli pies lub kot nie chce jeść nic poza surowym mięsem?

To realny problem, szczególnie u kotów i u pacjentów, które wcześniej przez długi czas jadły tylko jedną dietę.

W takiej sytuacji nie warto wprowadzać zmian gwałtownie i bez planu. Lepiej omówić to z lekarzem prowadzącym lub dietetykiem weterynaryjnym.

Możliwe rozwiązania to:
• stopniowe przechodzenie na dietę gotowaną
• zmiana tekstury posiłku
• podgrzewanie jedzenia, aby zwiększyć aromat
• wybór karm mokrych o prostym składzie
• rotacja smaków, jeśli pacjent szybko się nudzi
• wsparcie farmakologiczne apetytu, jeśli są wskazania
• kontrola nudności, bólu i stanu zapalnego, ponieważ brak apetytu często nie jest wyłącznie problemem smaku

9) Czy po zakończeniu chemioterapii można wrócić do BARF-u?

To zależy od pacjenta.

Po zakończeniu chemioterapii decyzję warto omówić indywidualnie z lekarzem prowadzącym. Znaczenie mają:
• typ nowotworu
• aktualne wyniki krwi
• stan odporności
• choroby współistniejące
• historia biegunek i zakażeń
• wiek pacjenta
• bezpieczeństwo domowników

U części pacjentów powrót do wcześniejszej diety może być rozważany dopiero po zakończeniu leczenia i stabilizacji wyników. U innych lepiej pozostać przy diecie gotowanej lub komercyjnej.

Warto pamiętać, że ryzyko mikrobiologiczne surowego mięsa nie znika tylko dlatego, że pacjent zakończył chemioterapię. Zmienia się natomiast poziom podatności organizmu i bilans ryzyka.

10) Kiedy koniecznie skonsultować dietę pacjenta onkologicznego

Dietę warto omówić z lekarzem, jeśli pies lub kot:
• przyjmuje chemioterapię
• ma spadek apetytu
• chudnie
• ma biegunkę lub wymioty
• ma chorobę nerek, wątroby, trzustki lub jelit
• ma niski poziom leukocytów lub neutrofili
• przyjmuje sterydy lub inne leki wpływające na odporność
• ma nawracające infekcje
• jest kotem, który odmawia jedzenia po zmianie diety

W onkologii weterynaryjnej dieta jest częścią planu leczenia wspierającego. Nie zastępuje terapii przeciwnowotworowej, ale może mieć duże znaczenie dla tolerancji leczenia i jakości życia.

11) FAQ. Chemioterapia u psa i kota a BARF

Czy pies na chemioterapii może jeść surowe mięso?
W trakcie chemioterapii nie rekomendujemy surowego mięsa, ponieważ leczenie może powodować neutropenię i czasowe osłabienie odporności, a surowe mięso może zawierać bakterie potencjalnie chorobotwórcze.

Czy kot na chemioterapii może być na diecie BARF?
U kota przyjmującego chemioterapię również zalecamy rezygnację z diety surowej na czas leczenia. Dietę trzeba dobrać tak, aby była bezpieczna, akceptowana przez kota i dobrze zbilansowana.

Czy BARF zawsze jest niebezpieczny?
Ten wpis dotyczy pacjentów onkologicznych przyjmujących chemioterapię. Nie jest oceną wszystkich zdrowych zwierząt karmionych BARF-em. U pacjenta na chemioterapii bilans ryzyka jest inny.

Czy są badania, że BARF powoduje sepsę u psów na chemioterapii?
Nie mamy takich bezpośrednich badań. Mamy natomiast dowody, że surowe diety mogą zawierać patogeny, psy karmione surowym mięsem mogą częściej wydalać Salmonella spp., a pacjenci z neutropenią są bardziej narażeni na cięższe zakażenia bakteryjne.

Co jest lepsze w trakcie chemioterapii: karma czy dieta gotowana?
Obie opcje mogą być dobre, jeśli są właściwie dobrane. Najważniejsze, aby dieta była bezpieczna mikrobiologicznie, pełnowartościowa i dobrze tolerowana przez pacjenta.

Czy można podawać surowe przysmaki, jeśli główna dieta jest gotowana?
W trakcie chemioterapii lepiej unikać surowych przysmaków mięsnych. Dotyczy to także produktów, które wyglądają niewinnie, ale bazują na surowym mięsie lub podrobach.

Czy po chemioterapii można wrócić do surowej diety?
Decyzję warto podjąć indywidualnie z lekarzem prowadzącym, po ocenie wyników krwi, stanu pacjenta i chorób współistniejących.

Umów konsultację onkologiczną w Dr Wet

Jeśli Twój pies lub kot przyjmuje chemioterapię, ma rozpoznany nowotwór, jest w trakcie diagnostyki albo potrzebujesz planu żywienia wspierającego leczenie, warto omówić to z lekarzem prowadzącym.

Onkologia w Przychodni Dr Wet: lek. wet. Olga Orłowska
Diagnostyka cytologiczna, planowanie i prowadzenie chemioterapii, elektrochemioterapia oraz opieka nad pacjentem onkologicznym w trakcie leczenia.

Twoje zwierzę jest w trakcie chemioterapii i nie wiesz, jak je bezpiecznie karmić?

To bardzo dobre pytania, ponieważ żywienie pacjenta onkologicznego nie powinno być przypadkowe. Przy chemioterapii ważne są nie tylko kalorie i apetyt, ale też bezpieczeństwo mikrobiologiczne, ryzyko biegunki, ryzyko zakażeń oraz ogólna kondycja pacjenta.

Jeśli pies lub kot ma nowotwór, chudnie, odmawia jedzenia, ma wymioty, biegunkę albo jest w trakcie chemioterapii, warto ułożyć plan postępowania krok po kroku.

Chcesz wiedzieć więcej?

• Chemioterapia u psa i kota: kiedy i dlaczego się ją stosuje, jak wygląda leczenie oraz odrobaczanie w trakcie chemioterapii według lek. wet. Olgi Orłowskiej
  • Sterydy w onkologii
  • Zespoły paranowotworowe u psa i kota: czy kulawizna może być objawem nowotworu płuc
  • Otyłość a nowotwory u psa i kota. Czy nadwaga zwiększa ryzyko raka?
  • Guz u psa i kota: co robić krok po kroku
  • Cytologia guza u psa i kota: kiedy się ją robi, co pokazuje i co po wyniku
  • Rak płaskonabłonkowy SCC u psa i kota: objawy, diagnostyka i możliwości leczenia
  • Chłoniak u psa: objawy, diagnostyka i możliwości leczenia
  • Chłoniak u kota: objawy, diagnostyka i możliwości leczenia
  • Mastocytoma, guz z komórek tucznych u psa i kota: objawy, diagnostyka, stopniowanie i leczenie

Źródła merytoryczne do wpisu

• WSAVA Global Nutrition Toolkit: Raw Meat-Based Diets for Pets
  • WSAVA Global Nutrition Committee Statement on Risks of Raw Meat-Based Diets
  • AVMA Policy: Raw or Undercooked Animal-Sourced Protein in Cat and Dog Diets
  • Davies RH, Lawes JR, Wales AD. Raw diets for dogs and cats: a review, with particular reference to microbiological hazards. Journal of Small Animal Practice, 2019
  • Fredriksson-Ahomaa M. i wsp. Raw Meat-Based Diets in Dogs and Cats. Veterinary Sciences, 2017
  • Groat EF i wsp. UK dogs eating raw meat diets have higher risk of Salmonella and antimicrobial-resistant Escherichia coli faecal carriage. Journal of Small Animal Practice, 2022
  • AAHA Oncology Guidelines for Dogs and Cats